Tag Archives: Contemplative education

Six Ways to Meditate on Impermanence

ที่ระลึกจากการบรรยายในวันที่ 18 มกราคม 2553

หกวิธีในการภาวนาถึงความเป็นอนิจจัง

ในคัมภีร์เรื่อง มหาสมุทรแห่งพระวัจนะ (กาลุง เกียมโซ) พระอาจารย์ชาซา ริมโปเชอธิบายเรื่องวิธีการภาวนาถึงความเป็นอนิจจัง สรุปได้ย่อๆ ดังนี้

1. การภาวนาถึงการเปลี่ยนแปลงของโลกและจักรวาล

โลกอาจจะดูแข็ง ทนทาน แต่เปลี่ยนทุกๆวินาที เมื่อพระพุทธเจ้าองค์สุดท้ายในแต่ละภัทรกัลป์ (กัลป์ที่มีพระพุทธเจ้า) ได้เสด็จมาแล้ว จะเกิดไฟประลัยกัลป์ 7 ครั้ง ตามด้วยน้ำท่วมโลก เป็นเช่นนี้อยู่ 7 ครั้ง กัลป์ที่เราอาศัยอยู่นี้ พระพุทธเจ้าเสด็จมาแล้ว 8 พระองค์ จะยังคงมีพระพุทธเจ้าอีก 1,014 พระองค์ ที่จะเสด็จมาโปรดสัตว์ ดูเหมือนว่าโลกจะไม่สลายในปี 2012 เหมือนที่ภาพยนตร์เรื่องหนึ่งบอกเรา

เมื่อเข้าใจประเด็นนี้อย่างถ่องแท้ นั่งสมาธิพินิจความไม่เที่ยงของโลกกับจักรวาล พินิจว่าตัวเราเป็นเพียงเถ้าธุลีที่น้อยนิด ไฉนเราถึงคิดว่าตัวตนของเรายิ่งใหญ่ ไฉนเราจึงยึดติดกับวัตถุภายนอกที่ล้วนแต่อยู่ในบ่วงของความเป็นอนิจจังทั้งนั้น

2. การภาวนาถึงการเปลี่ยนแปลงของสรรพชีวิต

ก่อนโลกสลาย สัตว์ต่างๆจะประสบกับหายนะครั้งสำคัญ 3 แบบ คือ โรคระบาด (จะมีโรคต่างๆเกิดขึ้น 400 กว่าโรค) ความอดหยาก 3 ครั้ง และการทำลายล้างในชั่วพริบตา

ความอดหยากครั้งที่ 1 มนุษย์จะไม่มีอาหารกิน สัตว์ต่างๆก็ถูกฆ่าเป็นอาหารไปจนหมด ต้องเอาเปลือกธัญพืิชต้มน้ำกิน เมื่อเปลือกธัญพืชหมด ต้องเอากระดูกบรรพบุรุษในสุสานมาต้มกิน เมื่อหมด มนุษย์ก็ต้องฆ่ากันเอง ในตอนนั้นไม่มีความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่ลูกหรือญาติพี่น้องอีกต่อไป

เมื่อเข้าใจประเด็นนี้แล้ว นั่งสมาธิพินิจความไม่เที่ยงของสรรพชีวิต ตัวเราเองก็อยู่ในวงจรของความไม่เที่ยงนี้ นึกภาพเราและเพื่อนพ้องสัตว์โลกที่หิวโหย มีเพียงการปฏิบัติธรรมจนบรรลุธรรมเท่านั้นที่จะทำให้เราไม่ต้องเผชิญกับหายนะ เมื่อบรรลุธรรม เราก็อยู่นอกเหนือการเปลี่ยนแปลงของสังสารวัฏ

3. การภาวนาถึงการเสด็จปรินิพพานของพระพุทธเจ้า

ในมหาปรินิพพานสูตร คัมภีร์ฝ่ายพุทธเพิน กล่าวไว้ว่า แม้แต่พระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ ต่างก็ดับขันธุ์ (แสดงธรรมเรื่องความเป็นอนิจจัง) นับประสาอะไรกับเด็กทารก

ในสมัยหนึ่ง มีพระอาจารย์ผู้หนึ่งชื่อเชียน เช็มโป ริมโปเช ศิษย์ของท่านบอกท่านว่า ขอตายแทนท่าน ท่านบอกว่า ครูไม่สามารถตายแทนศิษย์ได้ ศิษย์ก็ไม่สามารถตายแทนครูได้ ท่านไม่กลัวตาย เพราะกายเนื้อไม่เที่ยง แต่จิตภายในที่ปฏิบัติดีแล้วเป็นอมตะ

ในฝ่ายทิเบตเชื่อว่าพระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้ธรรมก่อน แล้วจึงเสด็จมาโปรดสัตว์ ตรัสรู้ธรรมให้เห็น ละสังขารให้เห็นเรื่องความเป็นอนิจจัง

พระพุทธเจ้า พระโพธิสัตว์ พระอรหันต์ พระอาจารย์ทั้งหลายต่างดับขันธุ์ทั้งสิ้น ขอให้เราตระหนักถึงประเด็นนี้เพื่อไม่ยึดติดในสังสารวัฏ ไม่เศร้าเสียใจเมื่อความไม่เที่ยงเกิดขึ้น

4. การภาวนาถึงการเกิดและตายของสัตว์โลก

ทุกๆวินาที มีการเกิด การตายเกิดขึ้น บุคคลที่ย่ิงใหญ่ในประวัติศาสตร์ต่างตายจากไป ชี้ให้เห็นกฎเรื่องความไม่เที่ยง ญาติพี่น้องของเราหรือแม้แต่สัตว์เลี้ยงต่างก็ตายจากไป ตัวเราเองก็ไม่ละเว้น เมื่อถึงเวลา เราก็ต้องตายจากไปเช่นนี้

นั่งสมาธิถึงบุคคลในครอบครัวหรือสัตว์เลี้ยงที่ตายจากไป ตระหนักให้เข้าใจเรื่องความเป็นอนิจจังที่สัตว์โลกทั้งหลายต้องประสบ

5. การภาวนาถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาวะธรรมชาติ

ฤดูกาลที่ผันเปลี่ยน พระอาทิตย์ พระจันทร์ ภูเขา สายน้ำ ล้วนแต่มีการเปลี่ยนแปลงทั้งิสิ้น ในแต่ละฤดู นอกจากจะมีความแตกต่างเรื่องภูมิอากาศ ยังมีความแตกต่างเรื่องต้นไม้ใบหญ้า ผิวดิน จิตใจของผู้คน ให้นึกถึงการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ในชีวิตประจำวันของเรา แล้วตระหนักถึงความเป็นอนิจจัง

6. การภาวนาถึงความตาย

ไม่มีสิ่งใดอยู่เป็นนิรันดร์ สัตว์โลกทั้งหลายล้วนแต่ต้องเผชิญความตายด้วยกันทั้งนั้น การพินิจถึงความตายจึงเป็นประเด็นใหญ่ของการดำรงชีวิตอยู่และการเตือนตัวเองให้นึกถึงหลักเรื่องความเป็นอนิจจังอยู่ตลอด

Impermanence for Contemplative Education

บางคนตายขณะอยู่ในครรภ์ บางคนตายขณะที่กำลังเกิด
บางคนตายขณะกำลังคลาน บางคนตายขณะกำลังหัดเดิน
บางคนตายเมื่อแก่ชรา บางคนตายเมื่ออายุยังน้อย
บางคนตายในช่วงเจริญรุ่งเรืองของชีวิต บางคนตายเหมือนผลไม้สุกงอมร่วงหล่นลง
จะอย่างไรก็ตาม คนแล้วคนเล่าต่างก็ต้องจากไป
เตชุง ริมโปเช

ที่ระลึกจากการบรรยายเรื่องความเป็นอนิจจังที่ศูนย์จิตตปัญญา มหาวิทยาลัยมหิดล

18 มกราคม 2553

การบรรยายนี้เป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตรปริญญาโทด้านจิตตปัญญาซึ่งเป็นการศึกษาในรูปแบบใหม่เพื่อทำเข้าใจความจริงด้วยการภาวนาและตระหนักใคร่ครวญ

อนิจจังกับการปฏิบัติเงินโดร

ความเป็นอนิจจังหรือความไม่เที่ยงเป็นแก่นของหลักธรรมในพระพุทธศาสนาไม่ว่าจะเป็นนิกายใด

ในพุทธทิเบต อนิจจังเป็นหนึ่งในสี่ประเด็นที่พุทธศาสนิกชนจะต้องใคร่ครวญก่อนจะศึกษาเรื่องอื่น อีกสามประเด็นได้แก่ ร่างมนุษย์อันประเสริฐ (มิลูริมโปเช) กฎแห่งกรรม และความทุกข์

ในการพิจารณาให้ตกผลึก ผู้ปฏิบัติจะนั่งสมาธิ ประเด็นละ 7 วัน เมื่อเข้าใจแต่ละประเด็นอย่างถ่องแท้ แล้วจึงปฏิบัติอีก 5 อย่าง ได้แก่ การกราบอัษฎางคประดิษฐ์ การสวดยึดพระรัตนตรัย การสวดบ่มเพาะโพธิจิต การสวดถวายมัณฑลา และการสวดสลายบาปกรรม อย่างละ 100,000 ครั้ง

การพิจารณา 4 หัวข้อ และการปฏิบัติพิเศษอีก 5 อย่างนี้รวมเรียกว่า เงินโดร ซึ่งเป็นการปฏิบัติเบื้องต้น มีเป้าหมายเพื่อเปลี่ยนจิตใจของผู้ฝึกปฏิบัติให้มีความอ่อนน้อม มีศรัทธาอย่างไม่สั่นคลอนในพระรัตนตรัย มีความเมตตากรุณาต่อสัตว์ทั้งหลาย และไม่ให้มีความยึดติดในสังสารวัฏ

เงินโดรยังเป็นการสั่งสมบุญบารมีก่อนการนั่งสมาธิชั้นสูง แม้ว่าจะเรียกว่า เบื้องต้น เงินโดรเป็นหัวใจของการปฏิบัติธรรม หากไม่ทำเงินโดร ก็เปรียบเสมือนเราส่องกระจกที่ไม่ได้รับการเช็ดถูให้ใสกระจ่าง